Kategoria: Dietetyka sportowa

Dieta ketogenna wciąż budzi wiele kontrowersji wśród lekarzy, sportowców i trenerów. Bardzo mało jest doniesień naukowych, dotyczących wpływu diet ubogich w węglowodany na skład ciała czy możliwości wysiłkowe u sportowców. Wątpliwości budzi również fakt długości stosowania tego sposobu żywienia w badaniach klinicznych. Zazwyczaj jest to maksymalnie 5 dni, co może być niewystarczające do zaobserwowania pełnego jej działania na organizm sportowca. Dieta wysokotłuszczowa, nisko-węglowodanowa, jak również głód czy cukrzyca powodują powstawanie ciał ketonowych w organizmie. Wytwarzane są w wątrobie, w wyniku niepełnego utlenienia metabolitów w cyklu Krebsa. Do ciał ketonowych (ketonów) należy aceton, acetooctan oraz kwas beta-hydroksymasłowy. Nadmiar tych związków powoduje zakwaszenie organizmu. Stan taki nazywamy ketozą. W kilku pracach wykazano, że długotrwała dieta ketogenna wpływała pozytywnie na zwiększenie syntezy hormonów anabolicznych (testosteronu i hormonu wzrostu) oraz insulinopodobnego czynnika wzrostowego IGF-1 w ustroju. Na tej podstawie można stwierdzić, że w sporcie wyczynowym dieta ketogenna może sprzyjać redukcji lub utrzymania masy ciała i tkanki tłuszczowej w dyscyplinach, w których niezwykle ważny jest odpowiedni skład i masa ciała. Dodatkowo, brak dostarczania węglowodanów wraz z dietą, prowadzi do większego spalania własnych rezerw tkanki tłuszczowej i ogólnej, większej wrażliwości ustroju do wykorzystywania tłuszczu jako źródła energii. Brak podaży węglowodanów warunkuje niski poziom insuliny, co dodatkowo sprzyja lipolizie adipocytów (komórek tłuszczowych). Innym korzystnym aspektem stosowania diety wysokotłuszczowej w celu redukcji masy ciała, jest brak ciągłego uczucia głodu, jaki towarzyszy niskokalorycznym, wysoko-węglowodanowym dietom redukcyjnym. Niestety, stosowanie diet wysokotłuszczowych z niską podażą węglowodanów ma również negatywne aspekty. Niezwykle trudne jest przestawienie organizmu z diety mieszanej na dietę ketogenną. Trwanie tego okresu jest zróżnicowane osobniczo i waha się w okresie 7-20 dni, co jest niezwykle istotne w przypadku wyczynowo trenujących sportowców. Obserwuje się w tym czasie znaczne pogorszenie samopoczucia i kondycji fizycznej. Pojawiają się częste bóle głowy, zmęczenie, osłabienie koncentracji i uwagi. Innym ważnym czynnikiem jest jakość spożywanych tłuszczów. Należy uwzględnić w diecie zdecydowanie większą ilość wielonienasyconych kwasów tłuszczowych oraz właściwą proporcję kwasów Omega 3 do Omega 6. W przypadku dominacji tłuszczy zwierzęcych i cholesterolu, dieta może sprzyjać występowaniu problemów gastrycznych u sportowców. Dodatkowo, obserwuje się zaburzenie proporcji poszczególnych frakcji cholesterolu we krwi. Wynika to z faktu ogólnie dużej podaży tłuszczy, w której nie udaje się uniknąć znacznego udziału nasyconych kwasów nasyconych i cholesterolu. Często może występować niedobór podstawowych składników mineralnych i błonnika, spowodowanych wykluczeniem spożycia warzyw i owoców. Należy więc przyjmować suplement witaminowo-mineralny i błonnik w tabletkach. Niezwykle istotna jest świadomość, że nie należy się obawiać wystąpienia tzw. kwasicy metabolicznej. Stan ten pojawia się wówczas, gdy stężenie ciał ketonowych przekracza poziom fizjologiczny. U ludzi zdrowych, a zwłaszcza sportowców zjawisko to nie występuje. Obserwuje się je tylko w przypadku osób chorych, szczególnie na cukrzycę oraz niewydolność wielonarządową. Aby uzyskać najlepsze rezultaty, należy połączyć dietę ketogenną wraz z treningiem. Powinna ona jednak być uwzględniona w okresie przygotowawczym, gdy intensywność treningowa jest stosunkowo niska, aby maksymalnie wykorzystać proces spalania tkanki tłuszczowej w organizmie. Piśmiennictwo Bravata DM, Sanders L, Huang J, et al. Efficacy and safety of lowcarbohydrate diets: a systematic review. JAMA. 2003;289:1837-1850. Brinkworth GD, Noakes M, Clifton PM, Buckley JD. Effects of a low carbohydrate weight loss diet on exercise capacity and tolerance in obese subjects. Obesity. 2009;17:1916-1923. Bueno NB, de Melo IS, de Oliveira SL, da Rocha Ataide T. Very-low-carbohydrate ketogenic diet v. low-fat diet for long-term weight loss: a meta-analysis of randomised controlled trials.Br J Nutr. 2013 Oct; 110(7):1178-87. Gibson AA., Seimon RV. Lee C. M. Y. Ayre, J. Franklin, T. P. Markovic, I. Caterson D. Sainsbury A. Do ketogenic diets really suppress appetite? A systematic review and metaâanalysis, Obesity Reviews. 2014. Johnstone AM, Horgan GW, Murison SD, Bremner DM, Lobley GE. Effects of a high-protein ketogenic diet on hunger, appetite, and weight loss in obese men feeding ad libitum. Am J Clin Nutr. 2008 Jan; 87(1):44-55. Rhyu H, Cho S-Y. The effect of weight loss by ketogenic diet on the body composition, performance-related physical fitness factors and cytokines of Taekwondo athletes. Journal of Exercise Rehabilitation 2014;10(5):326-331. White AM, Johnston CS, Swan PD, Tjonn SL, Sears B. Blood ketones are directly related to fatigue and perceived effort during exercise in over-weight adults adhering to low-carbohydrate diets for weight loss: a pilot study. J Am Diet Assoc. 2007;107:1792-1796 Zajac A, Poprzecki S, Maszczyk A, Czuba M, Michalczyk M, Zydek G. The effects of a ketogenic diet on exercise metabolism and physical performance in off-road cyclists. Nutrients. 2014 Jun 27; 6(7):2493-508 autor:mgr Laura Piejkofizjoterapeuta, kosmetologabsolwentka Akademii Wychowania Fizycznego im. Jerzego Kukuczki w Katowicach